Истеҳсоли сӯзишвории дизелӣ аз ангишт

Лоиҳа бунёди маҷмааи табдили ангишти ватанӣ ба сӯзишвории дизелии синтетикӣ ва дигар маҳсулоти бозоргирро дар Тоҷикистон бо технологияи Coal-to-Liquids (CTL) пешбинӣ менамояд. Дар ҳуҷҷати таҳлилии стратегӣ кони ангишти Зиддӣ, ки тақрибан 72 км аз Душанбе ҷойгир аст, ҳамчун манбаи афзалиятноки ашёи хом муайян шудааст.

Схемаи технологии тавсияшаванда — моеъгардонии ғайримустақими ангишт (ICL) мебошад, ки газификатсияи ангишт ва синтези Фишер — Тропшро муттаҳид мекунад. Занҷираи пешниҳодшудаи истеҳсолӣ омодасозӣ ва ғанигардонии ангишт, газификатсия, тозакунӣ ва омодасозии синтез-газ, синтези Фишер — Тропш, ҳидрокрекинг ва ҷудосозии маҳсулоти ниҳоиро дар бар мегирад.

Варианти А, ки барои марҳилаи аввали татбиқи лоиҳа тавсия мешавад, истеҳсоли 250 000 тонна сӯзишвории дизелии синтетикиро дар як сол пешбинӣ менамояд. Номгӯи тахминии маҳсулот инчунин 60 000 тонна бензин, 20 000 тонна воски синтетикӣ, 27 000 тонна сӯзишвории авиатсионӣ ё керосин, инчунин гази моеъи карбогидридӣ ва дигар маҳсулотро дар бар мегирад.

Тибқи ҳисобҳои пешакии ҳуҷҷат, ҳаҷми умумии сармоягузорӣ тақрибан 703 млн доллари ИМА, даромади солона аз фурӯш тақрибан 325 млн доллари ИМА, меъёри дохилии даромаднокӣ (IRR) 12–18% ва муҳлати бозгашти сармоя 8–12 солро ташкил медиҳад. Давомнокии сохтмон 3–4 сол арзёбӣ шудааст.

Нақшаи роҳи пешниҳодшуда таҳияи асосноккунии техникӣ-иқтисодӣ, озмоишҳои лаборатории ангишт, ҷалби шарики технологӣ ва маблағгузорӣ, лоиҳакашӣ ва рушди инфрасохтор, сипас сохтмон ва ба истифода додани маҷмааро дар бар мегирад. Вариантҳои минбаъдаи тавсеа афзоиши иқтидори истеҳсоли сӯзишвории дизелиро то 500 000 ва 1 000 000 тонна дар як сол пешбинӣ менамоянд.

Ҳамаи нишондиҳандаҳои техникӣ, молиявӣ ва муҳлатҳои зикршуда арзёбиҳои пешакии ҳуҷҷати таҳлилии стратегӣ буда, аз рӯйи натиҷаҳои асосноккунии техникӣ-иқтисодӣ, лоиҳакашии муҳандисӣ, арзёбии экологӣ ва мувофиқаи шартҳои маблағгузорӣ дақиқ карда мешаванд.

Ҳаҷми тахминии умумии сармоягузорӣ барои варианти А — 703 млн доллари ИМА.

Сохтори пешакии сармоягузорӣ:
• Таҷҳизоти технологӣ — 299 млн доллари ИМА.
• Захираҳо, фоизҳо дар давраи сохтмон (IDC) ва сармояи гардон — 156 млн доллари ИМА.
• Корҳои васлкунӣ ва барқӣ — 105 млн доллари ИМА.
• Лоиҳакашӣ ва идоракунӣ — 71 млн доллари ИМА.
• Сохтмони биноҳо — 64 млн доллари ИМА.
• Қитъаи замин ва омодасозии майдон — 8 млн доллари ИМА.

Дар ҳуҷҷат чунин механизмҳои эҳтимолии маблағгузорӣ баррасӣ мешаванд: иштироки саҳмии сармоягузори стратегӣ, таъсиси корхонаи муштарак бо шарики технологӣ ва ҷалби маблағҳои қарзии беруна. Ҳамчун яке аз вариантҳо ҳиссаи шарики стратегӣ дар ҳаҷми 30–51% баррасӣ мешавад.

Сохтори ниҳоии маблағгузорӣ, ҳайати қарздиҳандагон, ҳаҷми саҳмгузорӣ ба сармоя ва шартҳои тиҷоратӣ ҳанӯз тасдиқ нашудаанд.

Лоиҳа ба коҳиш додани вобастагии Тоҷикистон аз воридоти сӯзишвории дизелӣ тавассути ташкили истеҳсоли дохилии сӯзишвории моеъ аз ангишт равона шудааст.

Аҳамияти стратегии он аз коркарди амиқи ангишти ватанӣ бо истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши иловашудаи баландтар, диверсификатсияи саноат, рушди истеҳсоли маҳсулоти ҳамроҳи кимиёвӣ ва ташаккули салоҳиятҳои технологӣ дар соҳаи газификатсия ва синтези Фишер — Тропш иборат мебошад.

Татбиқи марҳилавӣ имкон медиҳад, ки иқтидори ибтидоии истеҳсоли 250 000 тонна сӯзишвории дизелӣ дар як сол ҳамчун замина барои тавсеаи минбаъда ва ташаккули эҳтимолии кластери васеътари нафту кимиё истифода шавад.

Дар ҳуҷҷати таҳлилии стратегӣ тадбирҳои эҳтимолии дастгирии давлатӣ, аз ҷумла мусоидат ба татбиқи сармоягузорӣ, ҳамоҳангсозии байниидоравӣ, имтиёзҳои эҳтимолии андозӣ ва гумрукӣ барои таҷҳизоти дахлдор, инчунин бастани созишномаи сармоягузорӣ, ки метавонад кафолатҳои давлатиро пешбинӣ намояд, баррасӣ шудаанд.

Ин тадбирҳо ҳамчун механизмҳои пешниҳодшаванда ё эҳтимолии дастгирӣ оварда шудаанд. Имконияти татбиқ, меъёрҳои пешниҳод, ҳаҷм ва муҳлати амали онҳо бояд мутобиқи қонунгузории амалкунанда ва созишномаҳои марбут ба лоиҳаи мушаххас тасдиқ карда шаванд. Ҳуҷҷат ба ин лоиҳа пешниҳод шудани имтиёзҳои мушаххас ё кафолатҳои давлатиро тасдиқ намекунад.

Натиҷаҳои иқтисодии пешакии интизоршаванда барои варианти А:
• Истеҳсоли 250 000 тонна сӯзишвории дизелии синтетикӣ дар як сол.
• Истеҳсоли иловагии бензин, воски синтетикӣ, сӯзишвории авиатсионӣ ё керосин, гази моеъи карбогидридӣ ва дигар маҳсулот.
• Даромади тахминии солона аз фурӯш — тақрибан 325 млн доллари ИМА.
• Таъсиси беш аз 800 ҷойи корӣ.
• Имконияти иваз намудани воридоти сӯзишвории дизелӣ ва рушди занҷираҳои дохилии таъминоти истеҳсолӣ.
• Омодасозии кадрҳо ва рушди малакаҳо дар соҳаи коркарди ангишт, газификатсия ва синтези Фишер — Тропш.

Нишондиҳандаҳои мазкур пешгӯиҳои пешакӣ буда, натиҷаҳои кафолатдодашуда нестанд. Дар ҳуҷҷат пешгӯии тасдиқшудаи воридоти андоз аз рӯйи ин лоиҳа пешниҳод нашудааст.